TBMM Adalet Komisyonu, çocuk yargılaması ve infaz sisteminde kapsamlı değişiklikler öngören Çocuk Koruma Kanunu ile Bazı Kanunlarda Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun Teklifini kabul etti. Düzenleme, özellikle ağır suç işleyen çocuklara uygulanacak cezalarda hâkime daha geniş takdir yetkisi tanırken, “suça sürüklenen çocuk” ifadesinin yerine “adli süreçteki çocuk” ibaresini getiriyor.
Teklif, TBMM Genel Kurulu’nda kabul edilmesi halinde yürürlüğe girecek.
Ağır suçlarda yaş indirimi kaldırılabilecek
Teklifin en dikkat çeken düzenlemelerinden biri, kasten öldürme ve neticesi sebebiyle ağırlaşmış yaralama suçlarını işleyen çocuklara ilişkin.
Buna göre, suç tarihinde 15-18 yaş arasında bulunan çocuklar hakkında, somut olayın özelliklerine göre hâkim yaş indirimi uygulamama yetkisine sahip olacak. Aynı şekilde 12-15 yaş grubundaki çocuklar için de gerekli görülmesi halinde bir üst yaş grubuna uygulanan ceza rejimi uygulanabilecek.
Hâkim bu değerlendirmeyi yaparken; kastın ağırlığı, suçun işleniş biçimi, failin amacı ve daha önce kasıtlı suçtan mahkûmiyetinin bulunup bulunmadığı gibi ölçütleri dikkate alacak.
Çocuklara verilecek cezalarda yeni sınırlar
Teklife göre;
- 12-15 yaş grubunda, fiilin hukuki anlam ve sonuçlarını algılayamayan veya davranışlarını yönlendirme yeteneği gelişmemiş çocuklar ceza sorumluluğu taşımayacak. Bu kişiler hakkında çocuklara özgü güvenlik tedbirleri uygulanacak.
- Ceza sorumluluğu bulunan aynı yaş grubunda ağırlaştırılmış müebbet gerektiren suçlarda 13 ila 18 yıl, müebbet gerektiren suçlarda ise 10 ila 12 yıl hapis cezası verilebilecek.
- 15-18 yaş grubunda ise ağırlaştırılmış müebbet yerine 19 ila 27 yıl, müebbet yerine 15 ila 18 yıl arasında hapis cezasına hükmedilebilecek. Diğer suçlarda ceza üçte bir oranında indirilecek ve her fiil için verilecek hapis cezası 15 yılı aşamayacak.
“Suça sürüklenen çocuk” yerine “adli süreçteki çocuk”
Teklif, uzun süredir tartışılan terminolojiyi de değiştiriyor.
Çocuk Koruma Kanunu başta olmak üzere ilgili kanunlarda yer alan “suça sürüklenen çocuk” ifadesi kaldırılarak yerine “adli süreçteki çocuk” ibaresi kullanılacak.
Ateşli silahını çocuğun erişimine bırakanlara hapis
Ateşli Silahlar ve Bıçaklar ile Diğer Aletler Hakkında Kanun’a eklenen düzenlemeyle, ateşli silahını gerekli dikkat ve özeni göstermeyerek çocuğun erişimine bırakan kişiler hakkında, daha ağır bir suç oluşmaması halinde 1 yıldan 3 yıla kadar hapis cezası öngörülüyor.
Tekerrürde yaş sınırı değişiyor
Türk Ceza Kanunu’nda yapılan değişiklikle, tekerrür hükümlerinde uygulanan yaş istisnası 18’den 15’e indiriliyor.
Buna göre, suçu işlediği sırada 15 yaşını doldurmamış çocuklar hakkında tekerrür hükümleri uygulanmayacak.
Aile yükümlülüklerini ihlal edenlere daha ağır ceza
Teklif, aile hukukundan doğan bakım, eğitim ve destek yükümlülüğünü yerine getirmeyenlere yönelik yaptırımları da artırıyor.
Şikâyet üzerine verilen 1 yıla kadar hapis cezası, 3 aydan 2 yıla kadar hapis şeklinde yeniden düzenleniyor.
Hamile eşini veya birlikte yaşadığı ve kendisinden hamile olduğunu bildiği kadını çaresiz durumda terk eden kişilere öngörülen ceza ise 6 aydan 2 yıla kadar hapis olacak.
Çocuk infaz sisteminde yeni dönem
Teklifle birlikte çocuk hükümlüler hakkında infaz uygulamalarında da önemli değişiklikler yapılıyor.
Buna göre, çocuklar cezalarının infazına doğrudan çocuk eğitimevinde değil, çocuk kapalı ceza infaz kurumunda başlayacak. İyi hâlli olduklarının belirlenmesi halinde eğitimevlerine gönderilebilecekler.
Terör, örgüt ve bazı ağır suçlar dışında kalan ve belirli ceza sınırlarının altında mahkûm olan çocuklar ise cezalarını doğrudan çocuk eğitimevinde infaz edebilecek.
Ayrıca çocukların kapalı kurumlarda barındırılmasında suç türü, cinsiyet ve fiziksel gelişim durumu dikkate alınacak.
15 yaşına kadar geçirilen her gün iki gün sayılacak
İnfaz Kanunu’ndaki değişiklikle, kasten öldürme, cinsel suçlar, uyuşturucu ticareti ve örgüt suçları dışında kalan suçlarda hükümlünün 15 yaşını dolduruncaya kadar ceza infaz kurumunda geçirdiği her bir gün, koşullu salıverme hesabında iki gün olarak değerlendirilecek.
Çocuklara yönelik yeni yönlendirme tedbirleri geliyor
Çocuk Koruma Kanunu’na eklenen düzenlemeyle, ceza sorumluluğu bulunmayan adli süreçteki çocuklar için yeni “yönlendirme tedbirleri” uygulanabilecek.
Bu kapsamda çocuklar;
- sosyal ve toplumsal hizmet faaliyetlerine,
- dijital risklerden korunma programlarına,
- kitap ve kütüphane çalışmalarına,
- çevre temizliği ve ağaçlandırma faaliyetlerine,
- bağımlılıkla mücadele programlarına
yönlendirilebilecek.
Dijital risklerden korunma tedbiri kapsamında, belirli sürelerle dijital cihazların denetlenmesi ve riskli görülen platformlara erişimin sınırlandırılması da mümkün olacak.
Sosyal inceleme zorunluluğu
Düzenlemeye göre 15 yaşını doldurmamış çocuklar hakkında sosyal inceleme raporu hazırlanması zorunlu hale geliyor.
15 yaşını doldurmuş çocuklar bakımından ise sosyal inceleme yaptırılmaması halinde savcılık veya mahkeme bunun gerekçesini kararda açıkça gösterecek.
Amaç dışı bıçak taşımaya idari yaptırım
Kabahatler Kanunu’na eklenen yeni maddeyle, kanun kapsamı dışında kalan bıçak ve benzeri kesici aletlerin amacı dışında taşınması, 18 yaş altındakilere satılması veya çocuklar tarafından taşınması yasaklanıyor.
Yasağa aykırı hareket edenlere 5 bin lira, fiilin ağırlığına göre ise 10 bin liraya kadar idari para cezası uygulanacak. Suça konu eşyaya el konulabilecek ve mülkiyetinin kamuya geçirilmesine karar verilebilecek.
Acil korunma kararı için yeni usul
Teklif, ağır bağımlılık, akıl hastalığı veya bulaşıcı hastalık nedeniyle kendisi ya da çevresi açısından ciddi tehlike oluşturduğu değerlendirilen çocuklar hakkında acil korunma mekanizmasını da yeniden düzenliyor.
Uzman hekim raporunun ardından çocuk hâkimine başvurulacak ve süreç belirlenen süreler içinde tamamlanacak. Bu süreçte gerekli görülmesi halinde kolluktan destek alınabilecek.
Komisyon Başkanı Yüksel: Teklif Genel Kurul’un takdirine sunulacak
Teklifin kabul edilmesinin ardından açıklama yapan TBMM Adalet Komisyonu Başkanı ve AK Parti İstanbul Milletvekili Cüneyt Yüksel, düzenlemenin çocuk adalet sistemini güçlendirmeyi amaçladığını belirtti.
Yüksel, görüşmeler boyunca çocuğun üstün yararının esas alındığını vurgulayarak, “Çocuklarımızı her türlü ihmal, istismar ve riskten korumak yalnızca hukuk sisteminin değil, toplumun ortak sorumluluğudur. Teklif, önümüzdeki günlerde TBMM Genel Kurulu’nun takdirine sunulacaktır.” ifadelerini kullandı.


